Onderzoek
De paniekmythe: zo reageren mensen echt in een noodsituatie
In rampenfilms rennen mensen schreeuwend weg en denkt iedereen alleen aan zichzelf. Wie onderzoekt wat er echt gebeurt, ziet iets anders. En dat heeft gevolgen voor hoe je je voorbereidt.
Wat er gebeurde in Londen
Op 7 juli 2005 troffen bomaanslagen het openbaar vervoer in Londen. Psycholoog John Drury (University of Sussex) en zijn collega's verzamelden daarna verslagen van meer dan 90 overlevenden en 56 getuigen. Ze vonden geen massale paniek en weinig egoïsme, terwijl mensen dachten dat ze zouden sterven, weinig kans zagen om te ontsnappen en vooral tussen vreemden stonden. Mensen hielpen elkaar veel vaker dan dat ze alleen aan zichzelf dachten.
Drury verklaart dat met een gedeeld lot: wie samen in gevaar is, gaat zichzelf zien als deel van een groep. Van "ik" wordt het "wij". Dat versterkt de zorg voor anderen, ook voor onbekenden.
De eerste hulp komt van omstanders
Dat past bij wat Nederlands onderzoek al langer laat zien. Volgens een publicatie van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) brengt ongeveer driekwart van de overlevenden van rampen en crises zichzelf in veiligheid, of wordt in veiligheid gebracht door omstanders. Hulpdiensten zijn er niet meteen, en bij een grote ramp kunnen ze niet overal tegelijk zijn.
De eerste hulpverleners zijn bijna altijd de mensen die er al zijn: buren, collega's, voorbijgangers.
Waarom "geen paniek" geen goed advies is
Drury waarschuwt ook voor de boodschap "geen paniek". Als het vertrouwen laag is, wekt die zin eerder argwaan: blijkbaar is er wel iets aan de hand. Wat wel helpt, is mensen eerlijk vertellen wat er speelt en wat ze kunnen doen.
Wat dit betekent voor je voorbereiding
- Bereid je voor op helpen, niet alleen op overleven. Een EHBO-cursus of reanimatietraining is meer waard dan een extra kist blikvoer.
- Leer de mensen om je heen kennen voordat er iets gebeurt. Een gedeelde identiteit ontstaat sneller als je elkaar al kent.
- Deel informatie. Mensen nemen betere beslissingen als ze weten wat er aan de hand is.
- Plan voor wie extra hulp nodig heeft: ouderen, mensen met een beperking, gezinnen met jonge kinderen.
Wil je dit in je buurt of organisatie oefenen? Met het traject Weerbare Buurt brengen we bewoners, vrijwilligers en de gemeente samen.
Over Weerbare BuurtBronnen
- Drury, J., Cocking, C. & Reicher, S. (2009). The Nature of Collective Resilience: Survivor Reactions to the 2005 London Bombings. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 27(1), 66–95.
- University of Sussex, Study reveals crowd co-operation during 7/7 bombings (2009)
- John Drury, Responding to people's emotional needs in an emergency (Crowds & Identities blog)
- NIPV, Gedrag beïnvloeden met risicocommunicatie
- Drury, J. et al. (2019). Facilitating Collective Psychosocial Resilience in the Public in Emergencies: Twelve Recommendations Based on the Social Identity Approach. Frontiers in Public Health, 7:141.